Aller au contenu principal
Publicités

Nhà thờ Đức Bà Paris cháy !

15. avril 2019

Nhà thờ Đức Bà Paris cháy ! ©Mathilde Tuyết Trần, France 2019

Ngọn lửa bắt đầu từ lúc 18.30 giờ ngày 15.04.2019 và rất nhanh chóng tàn phá nhà thờ Đức Bà. Người qua đường, người ngồi trước màn hình không tin vào sự thật đang diễn ra trước mắt mình. Nhiều người khóc. Nhiều người bỏ ăn. Nhiều người ngẹn họng, không biết nói gì. Nhiều người sững sờ chứng kiến một sự kiện diễn ra duy nhất một lần trong đời. Nhiều người quỳ gối trên nền đường lạnh lẽo trước nhà thờ đang cháy dữ dội. Trên báo mạng của tờ le Figaro thoạt đầu còn xuất hiện những icon buồn bã, khóc than nhưng rồi tiếp theo đó là những khuôn mặt giận dữ.

Bắt đầu cháy từ nóc nhà, nhà thờ Đức Bà đang được sửa chữa trùng tu lại, nên giàn thang còn được dựng chung quanh, mãi đến 21.40 phút, ngọn lửa còn chưa dập tắt, thỉnh thoảng còn bùng lên mãnh liệt, có tin cho biết là có thể những gì chưa cháy sẽ bị sập đổ. Trong lúc tôi viết những dòng này thì ngọn lửa vẫn thiêu cháy kinh hoàng. Khung nóc nhà thờ bằng gỗ của cả 1.300 cây sồi đã hoàn toàn cháy rụi, ngọn tháp bằng gỗ của kiến trúc sư Eugene Viollet-le-Duc sửa chữa xây dựng từ 1844 đến 1864 cao 93 mét gồm có 500 tấn gỗ và 250 tấn chì sụp đổ trước mắt người xem vào lúc 19.50 giờ. May sao, để sửa chữa lại ngọn tháp, người ta đã tháo gỡ 16 bức tượng cổ, đem xuống, cất ở một nơi khác, cho nên không bị lửa thiêu hủy. Nhiều người lo ngại những cửa kính tuyệt đẹp của nhà thờ Đức Bà đã nổ tung trong ngọn lửa. Hiện tại chưa biết có thiệt hại về nhân mạng hay không, người ta chỉ nói về thiệt hại tinh thần và vật chất. Sự xây cất lại nhà thờ Đức Bà Paris được ước tính khoảng 150 triệu euros. Người có trách nhiệm của nhà thờ vừa mới thông báo là những bảo vật của nhà thờ đã kịp thời đưa ra an toàn. Nhà thờ Đức Bà Paris cháy vào thời điểm thứ hai của tuần lễ thánh đầu tiên, chủ nhật 21 và thứ hai 22 là lễ Phục sinh của đạo Công giáo, một mùa Phục sinh của đau buồn và tha thứ.

Khắp thế giới đều có phản ứng ngay những giờ đầu tiên của vụ cháy. Thật kinh hoàng khi nhìn nhà thờ Đức Bà ở Paris cháy dữ dội, tổng thống Donald Trump đã viết như thế trên Twitter, và kêu gọi phải chống lại ngọn lửa nhanh chóng,

Bà thủ tướng Angela Merkel tuyên bố qua người phát ngôn viên bày tỏ nỗi đau đớn nhìn thấy hình ảnh tàn khốc của nhà thờ Đức Bà trong lửa đỏ, một biểu tượng của nước Pháp và của văn hóa châu Âu.

Đến 23.45 giờ ngọn lửa vẫn chưa được dập tắt . Mãi đến 03.40 sáng ngày thứ ba đội cứu hỏa với khoảng 400 lính dưới quyền chỉ huy của tướng Jean-Claude Gallet mới dập tắt được đám cháy, đây đó chỉ còn vài chỗ cháy âm ỉ. Hai tháp của nhà thờ còn đứng vững. Hãy còn sớm để nói về nguyên nhân gây ra cháy, nhưng người ta ghi nhận là ngay trong đêm những người thợ đang làm việc ở công trường nhà thờ Đức Bà đã được điều tra. Ngày thứ hai đầu tuần, lại ngay giờ tan sở ở Paris, đường phố đều nghẹt cứng xe cộ, khiến cho việc điều động xe cứu hỏa có nhiều khó khăn về thời gian để đến được hiện trường. Ngay như tổng thống Macron lên xe để đến hiện trường vào lúc 19.30 giờ mà đến 20.30 giờ mới tới nơi, tại đây ông đã gặp thủ tướng Edouard Philippe và phó bộ trưởng bộ Nội Vụ Laurent Nunez, và chỉ lên xe rời khỏi hiện trường vào lúc nửa đêm.

Mỗi ngày ở nhà thờ Đức Bà đều cử hành 5 thánh lễ, riêng ngày chủ nhật có 7 thánh lễ. Nhà thờ Đức Bà tuy không to lắm, không có nhiều cái nhất của những nhà thờ khác nhưng nó đã khắc sâu vào tâm khảm của triệu triệu con tim trên thế giới qua ngòi bút của đại văn hào Victor Hugo với tác phẩm « Notre-Dame de Paris », với Quasimodo và Esmeralda, và vô số những tác phẩm văn chương, âm nhạc, kịch nghệ khác. Sức hấp dẫn của nhà thờ Đức Bà Paris, nơi những con đường bắt đầu từ số 0 km, đối với khách du lịch trên thế giới là một sự kiện hàng đầu liên tục, mỗi năm có tới khoảng 13 triệu khách đến chiêm ngưỡng. Ai đã đến Paris lại không có một cái ảnh chụp trước nhà thờ Đức Bà ! Trong nhà thờ, có những tác phẩm nghệ thuật vô giá treo trên tường không thể gỡ xuống được.

Một quỹ cứu trợ xây dựng lại Notre Dame de Paris, công việc kéo dài của hàng chục năm tới và cần đến hàng trăm những bàn tay thợ thuyền tinh xảo, chuyên nghiệp, cũng như những kiến trúc sư muốn để lại dấu ấn cho đời, sẽ được khởi xướng ngay lập tức vào thứ ba. Gia đình đại gia Pinault tuyên bố sẽ đóng góp 100 triệu euros. Chạm đến nhà thờ Đức Bà Paris là lay động đến trái tim của dân tộc Pháp, rúng động đến xương tủy, tinh thần đoàn kết quốc gia dân tộc lên cao.

Năm giờ sáng ở Paris, một ngày mới đã lên lờ mờ trong màn đêm. Công tố viên mở hồ sơ « hỏa hoạn do bất cẩn » sau cuộc điều tra công nhân, nguyên do gây cháy có thể vì hàn xì trong nóc nhà thờ. Điều này làm cho tôi liên tưởng đến vụ hỏa hoạn khủng khiếp ở thương xá Tam Đa tại thành phố Hồ Chí Minh (Sài Gòn ) cũng do một thợ hàn bất cẩn khi làm việc. Nhà tôi lúc đó ở kế bên thương xá Tam Đa.

Bây giờ thì mưa tiền rơi xuống nhà thờ Đức Bà ! 200 triệu euros của nhóm LVMH (Louis Vuitton) , 50 triệu euros của thành phố Paris, 10 triệu euros của vùng Ile-de-France….dân chúng chắc cũng không ngại tốn kém, rồi còn tiền của nhóm bảo hiểm…bỗng chốc đã 360 triệu euros được tuyên bố, tiền thì không thiếu, nhưng nỗi đau mất mát thì không thể nào hàn gắn được, đã xẩy ra. Câu hỏi « Seigneur, pourquoi ? » Lậy Chúa, tại sao ? được đặt ra. Điềm gì ?

Tờ báo Le Soir của Bỉ viết lên những dòng chảy nước mắt dưới hàng tít : » Ngọn lửa và những dòng nước mắt »… » Đột nhiên, ngọn tháp ngã xuống. Và đột nhiên đến lượt chúng ta gập người lại làm đôi. Vỡ ra, cắt rời, xâm chiếm bởi một nỗi lo lắng tàn nhẫn và một cảm giác nôn mửa. Và rồi, còn hình ảnh này, khủng khiếp, của một vị tổng thống bất lực dưới chân cái gã khổng lồ đang nuốt chửng nhà thờ. Lạc lõng và bị hủy diệt, như tất cả dân chúng đang im lặng và đang khóc. Người ta không thể không nhìn thấy trong sự sụp đổ này, sự biến thái của những quyền lực đã bị rạn nứt, đã bị thiêu cháy của một thế giới đã bị lung lay…Paris không còn là Paris nữa. »

Đến sáng thì đội cứu hỏa đã hoàn toàn dập tắt ngọn lửa, hơn 1.000 mét vuông nóc nhà bị thiêu đốt, bên trong nhà thờ là đống tro màu đen, hai tháp chuông nhà thờ đứng vững, được củng cố, và đội cứu hỏa đã giao lại nhiệm vụ cho những chuyên gia giám định nguyên nhân vụ hỏa hoạn. Paris đã sống một thời gian dài trong hòa bình, bộc lộ rõ rệt khả năng yếu kém trong công việc bảo vệ dân chúng và thành phố.

Bỗng dưng, dân chúng đổ xô nhau đi mua tác phẩm « Notre-Dame de Paris » của văn hào Victor Hugo, những ai chưa đọc hay đọc rồi đã quên.

Trái tim của những người nhạc sĩ như muốn rớt ra ngoài vì lo lắng cho cây đàn orgue (đàn ống, đại phong cầm) của nhà thờ Đức Bà. Ông Vincent Dubois, một người chơi đàn ống cho nhà thờ Đức Bà đã nhận được trong một đêm 200 cú điện thoại. Ông Olivier Latry, một người khác chơi đàn cho nhà thờ Đức Bà, trở về từ Vienne (Áo) cấp tốc trong đêm, thở dài nhẹ nhõm khi được biết cuối cùng cây đàn không bị cháy, chỉ bị nước cứu hỏa làm hư hại đôi chút và có thể sửa chữa được. Giàn đàn ống của nhà thờ Đức Bà rất to lớn, gồm có 5 phím đàn, 109 ống và 8.000 ống nối bằng chì và kẽm, có thể chịu đựng nhiệt độ lên đến 350° C, có từ đầu thế kỷ thứ 19, và vẫn được sử dụng mỗi ngày cho thánh lễ. Phải biết rằng nhiệt độ của khối lửa cháy to như thế lên đến hơn 800° C.

Cả những tấm kính cửa sổ rất mỹ thuật may mắn đã được cứu khỏi thần lửa. Đến trưa thứ ba thì những hứa hẹn của các đại gia, công ty đã lên quá 600 triệu euros.

Thần lửa đã nuốt nhà thờ Đức Bà như thế nào ? 18.20 giờ nhà thờ đang có thánh lễ thì chuông báo cháy báo động lần thứ nhất, mọi người được mời ra khỏi nhà thờ, nhưng những người có trách nhiệm không phát hiện ra đám cháy đã diễn ra, lại mời mọi người vào ! Đến 18.43 giờ thì chuông báo cháy vang lên lần thứ hai, lần này thì thấy cháy, mọi người được mời ra. Ngọn lửa và khói bốc lên rõ ràng lúc 18.50 giờ. Lửa lan rất nhanh chóng dưới nóc nhà, liếm trọn khung mái nhà dài hơn 100 mét. Khung mái nhà thờ, được mệnh danh là khu rừng vì môĩ một cây cột, cây kèo có xuất xứ từ một cái cây khác nhau, đỡ cái mái bằng chì gồm 1.326 mảnh bề dầy 5 phân nặng 210 tấn. Một giờ sau, 19.50 giờ ngọn tháp đã bị thiêu đốt sụp đổ, ngọn tháp này được cấu tạo bởi 500 tấn gỗ và 250 tấn chì, có từ thế kỷ thứ 19. Ngọn lửa tiếp tục lan ra bốn hướng. Đến 21 giờ, thần lửa bắt đầu liếm ngọn tháp phía Bắc, đến 21.30 giờ lửa đã lan đến nội thất của ngọn tháp phía Bắc. Đến 22.50 giờ, dàn giáo có nguy cơ sụp đổ theo. Mãi đến gần 4 giờ sáng, đội chữa cháy mới dập tắt hoàn toàn được đám cháy.

Việc đi tìm ra nguyên nhân và thủ phạm đám cháy nhà thờ Đức Bà Paris sẽ rất gian nan và khó khăn, vì như tất cả mọi đám cháy có giá trị lịch sử to lớn đều không thể tìm ra nguyên nhân và thủ phạm như đám cháy ở Reichtag Berlin, nhưng hậu quả của đám cháy thì sẽ làm lợi cho mưu đồ chính trị của một số người. Tổng thống Macron đã dời lại bài diễn văn dự trù cho ngày 15.04 vào lúc 20.00 giờ trên đài truyền hình TF1 một cách vô hạn định, hai tiếng rưỡi sau đám cháy, trong bài diễn văn này sẽ đưa ra những câu trả lời về những biện pháp làm giảm sức ép của bất công thuế vụ, lương hưu của người già cũng như sức mua của kinh tế Pháp. Thời gian sẽ có câu trả lời. Người ta ghi nhận một đám cháy trước đó, ngày 17.03.2019 ở nhà thờ Saint Sulpice Paris, may kịp thời dập tắt được.

Thứ tư 17.04.2019 vào 18.50 giờ tất cả các chuông nhà thờ trên nước Pháp sẽ đều gióng lên cùng lúc. Hôm nay, thứ ba 16.04.2019 tại Paris có 2 cuộc tuần hành cầu nguyện được tổ chức bởi những người trẻ công giáo « Les Bâtisseurs » và « Les Veilleurs » và bởi tổ chức Scouts de France. Các giáo xứ ở Paris cũng huy động tập hợp lại. Một làn sóng tổ chức công giáo khởi động trên khắp nước Pháp để cầu nguyện tại các nhà thờ. Mưa tiền vẫn tiếp tục rơi xuống, gần 1 tỷ euros đã được hứa hẹn để xây dựng lại Nhà thờ Đức Bà Paris, nhưng người ta vội vã quên rằng, không thể ngăn chặn những hoài niệm một quá khứ đã bị lấy đi một cách thô bạo, ngọn lửa cháy Nhà thờ Đức Bà Paris làm cho nhiều người đau đớn, sững sờ đã đi vào lịch sử nhân loại. Không có gì tàn bạo bằng một ngọn lửa. MTT

12 pho tượng của mười hai sứ đồ cao 3,40 mét nặng 150 kí lô và 4 pho tượng thánh phúc âm được tháo gỡ và đem về Dordogne để sửa chữa vài ngày trước đó, nên thoát khỏi ngọn lửa của nhà thờ Đức Bà ngày 15.04.2019

Con gà trống biểu tượng cho dân tộc Pháp bằng đồng đặt trên đỉnh của ngọn tháp đã được tìm thấy trong đống tro sau đám cháy ngày 15.04.2019

Photo by FRANCOIS GUILLOT / AFP

REUTERS/Benoit Tessier

(Photo by Philippe LOPEZ / AFP)

REUTERS/Charles Platiau

REUTERS/Benoit Tessier

(Photo by ERIC FEFERBERG / AFP)

Văn hào Victor Hugo như đã đoán trước được nhà thờ Đức Bà sẽ cháy trong tác phẩm của ông

Dàn đàn ống (orgue) của nhà thờ Đức Bà không bị cháy, chỉ bị nước cứu hỏa và bụi khói làm hư hại. Các bạn xem thêm về đàn ống nhà thờ Đức Bà Paris qua video này ở địa chỉ: https://youtu.be/8dQCvAQhIwA

Điểm xuất phát đám cháy từ bên trong nóc của nhà thờ, dưới chân ngọn tháp

Ngọn tháp sụp đổ, lửa lan rộng ra bốn hướng.

Lửa làm cháy rụi mái nhà và tấn công tháp phía Bắc.

Publicités

Những cái chuông nhà thờ Đức Bà Paris – Les nouvelles cloches de Notre-Dame de Paris

14. avril 2019

Những cái chuông nhà thờ Đức Bà Paris © Mathilde Tuyết Trần, Paris 01.02.2013 – http//:mttuyet.wordpress.com, update lần hai: 14.04.2019

     Ngày hôm qua, 31.01.2013, chín cái chuông mới đã được đưa từ nơi đúc chuông về nhà thờ Đức Bà Paris (Notre-Dame de Paris), nhân dịp kỷ niệm 850 năm (1163-2013) nhà thờ Đức Bà Paris.

     Khởi hành lúc 9 giờ sáng từ Villedieu-les-Poêles (Manche), các chuông mới đã đến nơi, l’île de la Cité, vào lúc 16.30 giờ. Chuông chủ mang tên Emmanuel gióng tiếng chào mừng các chuông mới đúng 16.30 giờ. Hai chiếc xe vận tải khổng lồ, chở 9 chuông mới tinh, óng ánh dưới những tia nắng mùa đông thỉnh thoảng hiện ra trong mưa và sương mù, được hộ tống trang trọng bởi 8 cảnh sát mô tô từ cửa ngõ Porte Maillot ở Paris vào tận trước sân nhà thờ Đức Bà, đã làm cho những ai được chứng kiến cảnh tượng đều rất vui và phấn chấn. Người đi đường la to vui mừng, người lái xe thì húp còi ing ỏi. Ngự một mình trên chiếc xe tải đầu tiên là chuông chủ mới, khắc tên Marie. Tám chuông mới nhỏ hơn, dát vàng lộng lẫy, được xếp thành hàng dài trên chiếc xe tải thứ hai.

     Các báo chạy bài đưa tin đã đến lúc thủ đô Paris tìm lại được tiếng chuông của thế kỷ thứ 18, các chuông cũ cho đến giờ đã không còn được chỉnh âm với chuông chủ (le bourdon) từ năm 1856.

     Các chuông mới sẽ được Mgr André Vingt-Trois (cardinal archevêque de Paris, Đức hồng y tổng giám mục) ban phép lành vào ngày thứ bẩy 02.02.2013 và được triển lãm trong thánh đường cho đến ngày 28 tháng 2. Hồi chuông đầu tiên với các chuông mới sẽ được gióng lên vào ngày thứ bảy 23.03.2013 (ba số 3 !). Bốn chuông cũ, đúc từ năm 1856, gỡ xuống để đem đi làm mẫu từ tháng 2 năm 2012, theo luật định là sở hữu quốc gia, sẽ được đem về cất giữ tại Paris.

     Bốn chuông cũ đó là:

  • Angélique-Françoise nặng 1915 kg gióng thanh đô trưởng (ut dièse)
  • Antoinette-Charlotte nặng 1335 kg gióng thanh rê trưởng (ré dièse)
  • Hyacinthe-Jeanne nặng 925 kg gióng thanh fa.
  • Denise-David nặng 767 kg gióng thanh fa trưởng (fa dièse)

     Bốn chuông này thường được gióng gọi lễ, gọi cầu nguyện, lễ tang, lễ cưới… và cho giờ theo đồng hồ.

     Chuông chủ, thường được người dân Pháp gọi là le « Bourdon », treo trong tháp Nam, được vua Louis XIV đặt tên là Emmanuel, đúc năm 1681, nặng 13 tấn, quả gióng chuông nặng 500 kí lô, gióng thanh fa trưởng (fa dièse), được gióng vào những dịp lễ lớn như Giáng sinh (Noël), Phục sinh (Pâques), Hạ trần (Pentecôte), Lễ các thánh (Toussaint)…hay khi bầu Giáo hoàng, hay khi Giáo hoàng qua đời.

     Phí tổn đúc 9 chuông mới lên đến 2 triệu euro là tiền quyên góp. Hai nơi đúc chuông có hân hạnh được lựa chọn là:

  • Xưởng đúc CORNILLE-HAVARD ở Villedieu-les-Poêles (département de la Manche), đúc 8 chuông nhỏ sẽ được treo ở tháp Bắc.
  • Xưởng đúc ROYAL EIJSBOUTS ở Asten (Hòa Lan) đúc chuông chủ mới mang tên Marie, sẽ được treo ở tháp Nam.

     Tên các chuông nhỏ trên tháp Bắc được lựa chọn như sau, theo thứ tự từ lớn nhất đến nhỏ nhất:

  • Gabriel (tên thánh Gabriel).
  • Anne-Geneviève (tên thánh Anne, mẹ của Đức mẹ đồng trinh và thánh Geneviève, thánh bảo vệ của thành phố Paris).
  • Denis (tên thánh Denis, giám mục thứ nhất của Paris, vào khoảng năm 250).
  • Marcel, (tên thánh Marcel, giám mục thứ chín của Paris vào cuối thế kỷ thứ IV).
  • Étienne, (tên thánh tử đạo Étienne, đồng thời cũng là tên thánh đường đã được xây dựng vào năm 690 trên nền đất hiện tại của nhà thờ Đức Bà).
  • Benoît-Joseph, (tên Đức Giáo hoàng Benoît XVI, Joseph Ratzinger).
  • Maurice, (tên của Maurice de Sully, giám mục thứ 72 của Paris, từ năm 1160 đến 1196, đã khởi công xây dựng vào năm 1163 nhà thờ Đức Bà hiện tại).
  • Jean-Marie, (tên của Hồng y Jean- Marie Lustiger, Tổng giám mục thứ 139 của Paris, từ 1981 đến 2005).

     Ngày 12.10.1160 Maurice de Sully được bầu làm Giám mục Paris. Nhận thấy tầm quan trọng của Paris trên phương diện chính trị cũng như truyền giáo quốc gia, ông quyết định xây một thánh đường hiến tặng Đức Mẹ Đồng Trinh (Notre-Dame). Dự án đó phá vỡ thánh đường Saint-Etienne để lấy nền xây nhà thờ Notre-Dame de Paris, xây dựng một quảng trường trước nhà thờ để làm nơi giao lưu và chuyển hóa giữa hai thế giới đạo và đời, nhà truyền giáo, xây đường mới rộng 6 mét để cho giáo dân di chuyển, lưu thông trong những lễ lớn, xây dựng lại lâu đài giám mục và bệnh viện (Hôtel-Dieu).

     Viên đá đầu tiên xây dựng thánh đường Notre-Dame de Paris được đặt vào năm 1163 dưới sự chứng kiến của Đức Giáo hoàng Alexandre III. Nóc kèo cột của nhà thờ Đức Bà làm bằng 1.300 cây sồi già, tức là phải đốn mất 21 héc ta rừng.

     Thế kỷ thứ XII là một thế kỷ hưng thịnh của Thiên Chúa Giáo tại Pháp, có thể kể đến các kiến trúc theo nghệ thuật gothique (cong hình bầu dục và nhọn) được xây cất trong thế kỷ như thánh đường và tu viện nổi tiếng: tu viện l’abbaye de Saint-Denis xây năm 1140 , thánh đường Noyon năm 1150, nhà thờ Senlis năm 1153, thánh đường Laon và Sens năm 1160.

     Ngay cả qua hai trận đại chiến thế giới, chưa có thế lực quân sự nào dám nghĩ đến chuyện bỏ bom, hay đánh phá triệt hại nhà thờ Đức Bà Paris.

     Hàng năm có đến 13 triệu người đến thăm nhà thờ Đức Bà Paris, tức là mỗi ngày có khoảng từ 30.000 đến 50.000 người tham quan nhà thờ. Mỗi ngày nhà thờ cử hành 5 thánh lễ, mỗi chủ nhật có 7 thánh lễ. Cộng thêm với những lễ khác thì hàng năm nhà thờ Đức Bà Paris cử hành đến hơn 2.000 lễ.

     Hơn nữa, hai yếu tố khác cũng là những nam châm thu hút khách tham quan khắp thế giới đổ về thăm nhà thờ Đức Bà, đó là dàn Orgue (dàn đàn ống) và các khung kính ghép bằng thủy tinh mầu đã trở thành những tác phẩm nghệ thuật rất nổi tiếng.

     Cuối cùng, không ai có thể quên các tác phẩm bất hủ Les Misérables và Notre-Dame de Paris của đại văn hào Victor Hugo khi nói đến nhà thờ Đức Bà Paris. Thậm chí, có người còn kêu lên rằng Quasimodo sẽ trở về khi hồi chuông thứ nhất của những cái chuông mới được nổi lên trong không gian. Thỉnh thoảng tôi „phải“ dẫn bạn đi thăm và chụp hình kỳ niệm trước nhà thờ Đức Bà Paris, một địa điểm không thể thiếu sót cho những ai có may mắn được đến thăm Paris, dù chỉ một lần. Paris hôm ấy sẽ là một ngày hội, cho cả những người ngoại đạo. MTT, Paris 01.02.2013

PS: Tôi lại có dịp đưa một người bạn đi thăm nhà thờ Đức Bà Paris đúng vào ngày Lễ Lá năm nay. Nhà thờ đông nghịt người. Người đang cử hành lễ, người thì tò mò vào xem. Dòng du khách đi chầm chậm chung quanh lòng trong nhà thờ. Ban hát thánh ca hát rất hay, nghe cứ như là rót vào tai, như tiếng thiên thần hát trong vòm cao của nhà thờ. Dứt lễ, chúng tôi ra ngoài, vừa kịp tiếng các chuông mới đồng reo lên ngân nga. Tiếng chuông đồng mới, rất hòa âm, ngân nga trong gió lạnh. Tôi thấy tiếng các chuông mới không sắc cạnh, không chói tai, không đính đoong đính đoong như các tiếng chuông điện tử, hay lạc điệu với nhau như một số chuông cũ. Tiếng các chuông đồng mới reo nhẹ nhàng, hòa âm thanh thoát, vang xa nhưng như là hòa hợp với không khí, đứng ngay dưới chân nhà thờ mà không bị ing tai. Thực ra Paris có một « hấp dẫn » mới mà ít ai nói đến, đó là những buổi lễ công giáo, trong các nhà thờ đông nghẹt người, người có đạo kéo đến mà người không đạo cũng đến, để nghe những bài giảng và thánh ca, các ca đoàn đều hát xuất sắc, nhất là ở những nhà thờ hàng đầu như nhà thờ Đức Bà, nhà thờ Saint Eustache…MTT

Những người đúc chuông đồng mới của nhà thờ Đức Bà Paris - Nguồn: ảnh của Notre Dame de Paris

Những người đúc chuông đồng mới của nhà thờ Đức Bà Paris – Nguồn: ảnh của Notre Dame de Paris

Những người đúc chuông đồng mới của nhà thờ Đức Bà Paris - Nguồn: ảnh của Notre Dame de Paris

Những người đúc chuông đồng mới của nhà thờ Đức Bà Paris – Nguồn: ảnh của Notre Dame de Paris

Photo: Le Parisien du 31.01.2013

Photo: Les nouvelles cloches de Notre-Dame de Paris – Le Parisien du 31.01.2013

Các chuông đồng mới được chở về nhà thờ Đức Bà Paris - Nguồn: ảnh của báo Pháp

Các chuông đồng mới được chở về nhà thờ Đức Bà Paris – Nguồn: ảnh của báo Pháp

Photo: Paris ngày tuyết rơi 20.01.2013 - Source: Internet

Photo: Paris ngày tuyết rơi 20.01.2013 – Source: Internet

Những nơi chốn bình yên

17. février 2019

Những nơi chốn bình yên – ©Mathilde Tuyết Trần, France 2019

Chạy trốn là phản xạ tự nhiên của các loài động vật để bảo vệ cái quý nhất của nó: mạng sống. Trong ba mươi sáu chước tẩu vi thượng sách, người xưa đã răn như thế, chạy trốn để bảo toàn tính mạng, mọi chuyện khác tính sau. Thế nhưng, có những người xông pha trận mạc chẳng thà hy sinh để bảo vệ điều quý nhất, còn quý hơn cả mạng sống một người. Có những người tự vẫn cho một lý tưởng cao đẹp, chống lại bất công. Có những người hy sinh mạng mình để cứu một người không quen biết…

Trong tình huống thông thường thì con người, dù có ý thức hay không có ý thức, đều chạy theo khả năng sinh tồn của mình. Những dòng người di cư chạy trốn chiến tranh, áp bức là những thí dụ điển hình. Họ đi đâu, thế giới có cưu mang họ không, hay họ chết giữa đường di tản, hay họ phải chịu đựng những khổ cực mới ở một nơi chốn mới. Tương lai là mù mịt, không biết ra sao, nhưng họ vẫn cứ đi, với một hy vọng duy nhất là tìm đường sống.

Sự bình yên của một xã hội, một đất nước toát ra từ những hình ảnh quảng bá về nơi ấy trên những tấm bưu thiếp, những hình ảnh đẹp đẽ trên mạng, trên báo chí, phim ảnh…gây ấn tượng trong vô thức của người xem.

Những nơi bình yên, có nhà cửa ngăn nắp, đường phố sạch sẽ, có hoa lá, có cây cỏ, có chó có mèo, có con người thân thiện hiền hòa, không có nhiều đổi thay, chứng tỏ một đời sống yên bình. Những nơi họp chợ đông vui, hoa trái thực phẩm đầy ắp, tôm cá nhảy đòng đỏng ra khỏi chậu…. chứng tỏ một đời sống đủ ăn cho mọi người.

Mà đời sống yên bình là gì ? Đời sống yên bình là môi trường tối cần thiết để cho cá nhân phát triển, xã hội phát triển, đất nước phát triển. Ít có ai có thể phát triển được khi đời sống bị xáo trộn bởi chiến tranh, bởi nội loạn, bởi thất nghiệp dài hạn và sức khỏe dần dần lụn bại. Bởi thế, trong một xã hội, nếu không có kẻ thù trực tiếp, gián tiếp ngoài biên giới thì vấn đề tạo công ăn việc làm, đi song song với giáo dục và sức khỏe y tế cho dân chúng là ba cột trụ quan trọng nhất.

Tình trạng nước Pháp hiện nay đang là một thí dụ rõ nhất trong các vấn đề này. Không phải bắt con mèo bằng cái đuôi, tức là bắt người thất nghiệp phải tìm việc, hay bằng chính sách phát xít lao động cưỡng bách, bắt người nhận trợ cấp thất nghiệp phải lao động không công, thì có thể giải quyết được bế tắc trong xã hội. Đó không phải là những chính sách tạo ra sự bình yên trong xã hội, cũng như hàng loạt các biện pháp tăng thuế nhân danh điều nọ điều kia. Những chính sách tiêu cực và hủy diệt đó, được “bọc đường” trong những từ ngữ hoa mỹ, được viết bằng những luật lệ khó hiểu, chỉ là minh chứng cho một tầm nhìn rất giới hạn của người có chức có quyền.

Sức chịu đựng của một người khá lớn. Người ta có thể chịu đựng, vượt lên những cái khó của hoàn cảnh cá nhân như hôn nhân đổ vỡ, gia đình con cái xáo trộn, bệnh tật. Nhưng chính bởi vì, gia đình không chỉ là nhân tố tốt của xã hội thúc đẩy xã hội phát triển mà gia đình còn chịu áp lực ảnh hưởng của tập thể xã hội, nên mọi cải tổ cải cách, mọi chiều hướng phát triển chung đều ảnh hưởng đến sự phát triển riêng của gia đình. Thí dụ như vấn đề giải phóng tình dục đã tiến rất xa trong quan niệm cha mẹ đồng tính luyến ái được có con và nuôi dậy con, như vấn đề công nhận tiêu thụ ma túy tự do, mãi dâm được công nhận thành một nghề nghiệp của xã hội…

Cảm giác về sự bình yên là cảm giác hoàn toàn cá nhân, phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trong một đôi vợ chồng, là dạng thái đoàn kết xã hội nhỏ nhất, đã có hai cảm giác về sự bình yên khác nhau. Người này thấy bình yên, người kia thì không, mà yếu tố bình yên của xã hội đè nặng nhất. Cái nhìn, cái đánh giá, cái cảm nhận của một người là nơi chốn mình sống có đem lại bình yên cho mình hay không tùy thuộc nhiều vào vốn sống, vào quan niệm đạo đức, chính trị và văn hóa của người ấy. Thí dụ một người sinh ra ở Pháp mà lại sống từ khi trưởng thành cho đến khi qua đời tại Đức, thì nước Đức đã đem lại cho người ấy cảm giác bình yên trong đời.

Bình yên trong đời không có nghĩa là bình yên tuyệt đối. Nếu có một tự do “tương đối” tức là có công ăn việc làm, tự do kết bạn, tự do kết hôn, tự do nghỉ ngơi, tự do giải trí, tự do di chuyển, du lịch, tự do lựa chọn chỗ ở , tự do chăm sóc sức khỏe, tự do dậy dỗ con cái, …có những thứ tự do cơ bản của đời sống, là có một cuộc đời bình yên ở một nơi chốn.

Trong thời đại toàn cầu hóa thì mỗi người dân của một quốc gia đều phải chịu sự kiểm soát vô hình vì lý do an ninh, thuế vụ tài chánh của quốc gia đó. Tùy theo áp lực đè nặng hay không của chính quyền sở tại thì người dân có cảm thấy một sự bình yên hay không phải là một nỗi đe dọa thường trực. Đây là một nguyên nhân sâu xa cho cuộc nổi dậy của những người áo khoác vàng, rõ ràng là họ cảm thấy đời sống mình bị đe dọa bởi những biện pháp tăng thuế, giảm lương hưu, mất sức mua, thất nghiệp lâu dài, tuổi trẻ không có tương lai, hệ thống y tế sức khỏe bị giảm thiểu bởi chính phủ đương nhiệm. Có thể nói, những cải tổ xã hội, nếu tốt thì đem lại phấn khởi, hưng chấn, nếu xấu thì đưa đến mất thăng bằng, mất bình yên của cuộc sống.

Việt Nam mới thoát ra khỏi chiến tranh 44 năm, thoát ra khỏi đói nghèo kể từ giai đoạn “đổi mới”, thời gian thực là còn ngắn, đất nước đang “vươn lên”, chừng ấy năm thanh bình, cũng phải trả giá bằng hai cuộc chiến tranh biên giới, người dân Việt đã có những cố gắng phi thường để dành cho mình có được bầu trời bình yên, mảnh đất bình yên. Người nước ngoài đến VN hôm nay, họ đều ngạc nhiên trước sức sống và sự hạnh phúc của dân Việt. Sống sao cũng được, sống ngày nay không lo ngày mai, hết sức tự do muốn làm gì thì làm, vật chất tiền bạc là quan trọng nhưng không bằng cái quan trọng của tinh thần, giúp đỡ nhau, từ bi bác ái, lá lành đùm lá rách, …cả xã hội như một tổ ong, tổ kiến, là những điều mà họ thấy tận mắt và cảm nhận được, như tình cảm hàng xóm láng giềng với nhau mà trong một xã hội phát triển như nước Pháp đã trở thành một điều quý hiếm. “Ở châu Âu nếu bạn có tiền thì bạn sống sướng…một mình”, thực tế nó là như thế.

Người Việt thành phố hay có những thông tin nhận định rất sai lầm về chính sách xã hội như lương hưu, bảo hiểm y tế ở các nước phát triển châu Âu. “Chính phủ nó lo cho hết !” và có những sự so đo, tị nạnh hoàn toàn không cân xứng với hoàn cảnh sống và làm việc. Ấy chết, nó không có lo hết cho đâu. Họ có tất cả luật lệ và hình phạt cần thiết để quản lý hành chính con ngưòi. Lương hưu chính mình cũng phải đóng khi làm việc và lương hưu tùy thuộc vào công việc của mình làm trong khoảng thời gian còn có khả năng lao động của đời mình, không làm việc thì không có lương hưu, bảo hiểm y tế mình cũng phải đóng suốt đời ngay cả khi về hưu, họ không có cho không mình một đồng nào cả, từ túi bên này chạy qua túi bên kia thôi. Lại còn phải tiếp tục đóng thuế trên lương hưu, vẫn được xem là thu nhập cá nhân nữa. Trợ cấp xã hội tối thiểu của họ, họ đều phân phát lại từ tiền thuế lấy của dân. Ăn bám vào họ thì họ chửi thẳng, chửi xéo, chửi đổng cho mà nghe. Người Đức có câu ngạn ngữ “Nhiều quá để mà chết, ít quá để mà sống” để chỉ mức độ trợ cấp xã hội. Thậm chí có nơi hành xử rất nhỏ nhen, viện đủ thứ cớ để cắt phần quả Giáng sinh của người già, phần quà lấy từ tiền đóng thuế của dân.

Người già 60 , 70 tuổi còn phải đóng góp trả tiền nuôi cha mẹ già 80, 90 trong viện dưỡng lão hàng tháng từ lương hưu của mình, đó là luật pháp có án tòa. Có thể nói xã hội Pháp hiện nay được xây dựng trên mỗi một chữ: Trả tiền (payer): trả tiền các thứ thuế, trả tiền các thứ bảo hiểm, trả tiền nhà, trả tiền điện, trả tiền nước, trả tiền học, trả tiền ăn cho con, trả tiền nhà thương, trả tiền thuốc men, trả tiền xa lộ, trả tiền nhà băng, trả tiền mua sắm, trả tiền ăn uống, trả tiền xăng dầu, trả tiền sửa xe….., đó là chưa kể đến những khoản phải chi tiêu đột xuất không tính trước…, đối nghịch lại với vẻn vẹn một thu nhập của lương làm việc, hay lương hưu. Câu hỏi hàng ngày của vợ chồng hỏi nhau rằng anh/em đã trả tiền chưa… ? (As-tu payé…. ?) nhiều khi dẫn đến thảm cảnh vì thiếu tiền cho đời sống hàng ngày. Khi chồng tôi còn đi làm việc, lắm khi tôi tái cả mặt vì cuối tháng anh ấy còn cần tiền để đổ xăng đi làm, lương tháng nào hết nhẵn tháng ấy là còn may không mắc nợ nhà băng phải trả tiền cả nợ lẫn tiền lời cắt cổ. 

Cái tàn nhẫn, vô lương tâm, vô nhân đạo nhất mới đây là sự việc cắt giảm lương hưu, tăng mức bảo hiểm y tế cho người về hưu, điều này có nghĩa là tước đi cái gần đất xa trời yên bình của người già trên 65 tuổi, gây lo lắng, gây thêm tổn thương tinh thần, không để cho họ chết bình yên sau khi họ đã cống hiến trọn đời cho xã hội và giúp con, giúp cháu ở lại. Thống kê vào tháng 1/2019 của viện INSEE cho biết con số người già trên 65 tuổi là 13.413.347 người trên tổng số dân Pháp là 66.992.699 người, tức là chiếm tỷ lệ 20% dân số, trong thành phần dân số này phụ nữ chiếm 22,1% và đàn ông chiếm 17,9 %, tức là người góa chồng nhiều hơn. Người trẻ dưới 20 tuổi là 16.158.197 người, tức 24% dân số. Trong độ tuổi từ 20 đến 64 tuổi là 37.351.155 người, tức 56% dân số.

Xem như thế, có nơi nào của những thế giới xa hoa lộng lẫy nhất trong thế giới toàn cầu hóa ngày hôm nay lại bình yên để sống một đời và để chết một đời ? MTT

Photo: MTT2019

Chùa Vĩnh Nghiêm

6. février 2019

Chùa Vĩnh Nghiêm – ©Mathilde Tuyết Trần, France 2019

Chùa Vĩnh Nghiêm ở thành phố Hồ Chí Minh tọa lạc tại đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa (tức Công Lý cũ) là một ngôi chùa được xây dựng từ năm 1964 do công lao của hai hòa thượng là Thích Tâm Giác và Thích Tâm Kiểm, kinh phí là hoàn toàn do phật tử đóng góp. Nhờ vào địa điểm trên đường từ sân bay Tân Sơn Nhất vào trung tâm thành phố cộng thêm với vẻ uy nghi bề thế mà chùa Vĩnh Nghiêm trở thành một địa điểm tham quan ưa thích. Trong ngôn ngữ bình dân, không hiếm người ý chỉ chùa Vinh Nghiêm là một chùa “nhà giầu” vì sự khác biệt với những chùa nghèo nằm ở những nơi xa xôi hẻo lánh.

Chánh điện chùa Vĩnh Nghiêm – Photo: MTT 2018

Năm 1963 là năm bản lề của Phật giáo Việt Nam dưới thời Ngô Đình Diệm. Thời ấy, có cuộc tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức ngày 11.6.1963 tại ngã tư Lê Văn Duyệt/Phan Đình Phùng (nay là Cách Mạng Tháng Tám/Nguyễn Đình Chiểu) làm chấn động dư luận thế giới, thức tỉnh trước sự đàn áp Phật giáo của Ngô Đình Diệm và sau đó là những lời phát biểu quá khích, kiêu ngạo, thiếu suy nghĩ của bà Trần Lệ Xuân, vợ của Ngô Đình Nhu được coi là Đệ nhất Phu nhân của gia đình họ Ngô.

Hòa thượng Thích Quảng Đức, trụ trì chùa Quan Thế Âm quận Phú Nhuận, Gia Định, được phật tử tôn vinh thành Bồ Tát. Một công viên Thích Quảng Đức to lớn đã được lập nên đối diện với chỗ tự thiêu, phía bên kia đường là tòa tháp, lúc nào cũng có hoa và nhang khói thờ phượng nhắc nhở những sự hy sinh của những bậc tu hành.

Hậu điện chùa Vĩnh Nghiêm – Photo: MTT 2018

Hòa thượng Thich Tâm Giác và hòa thượng Thích Tâm Châu là hai bậc chân tu dẫn dắt phật tử thời ấy. Hòa thượng Thích Tâm Giác qua đời năm 1973 khi còn trẻ, hưởng dương được 56 tuổi, còn hòa thượng Thích Tâm Châu thì sang Pháp sau 1975, xây dựng chùa Từ Quang ở Nice và chùa Hồng Hiên ở Fréjus rồi sang Canada. Có một lần tôi đến chùa Hồng Hiên thấy chùa lấy tiền vào cửa, tuy không đáng là bao nhiêu, nhưng tôi nghĩ cửa chùa mà không rộng mở, lại thâu tiền bắt buộc khách thập phương, đi ngược lại với nhà Phật, nên tôi không vào, dù rằng đã vượt gần một ngàn cây số từ miền Bắc nước Pháp xuống tận miền Nam để đến chùa. Chùa Hồng Hiên khá diêm dúa, không giống những ngôi chùa cổ kính ở Việt Nam.

Chùa Vĩnh Nghiêm, phiên bản ở thành phố Hồ Chí Minh là ngôi chùa anh em với chùa Vĩnh Nghiêm ở miền Bắc, một ngôi chùa gỗ thuộc xã Đức La, tổng Trí Yên, phủ Tạng Giang, tỉnh Bắc Giang, kiến lập từ đời vua Lý Thái Tổ, vốn là trung tâm truyền bá Phật giáo của Thiền phái Trúc Lâm, tức là thuộc dòng Bắc Tông.

Thiền phái Trúc Lâm do vua nhà Trần sáng lập từ cuối thế kỷ 13 đến nay. Sau khi nhường ngôi cho con là Trần Anh Tông vào năm 1293, vua Trần Nhân Tông xuất gia tu hành đầu tiên tại Vũ Lâm, Ninh Bình rồi về Yên Tử, Quảng Ninh, vì thế dòng Phật giáo chính thức của Đại Việt do vua Trần thành lập còn được gọi là Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, hay Trúc Lâm Tam Tổ. Trải qua nhiều thế kỷ thăng trầm đến đời nay, thiền viện Trúc Lâm do hòa thượng Thích Thanh Từ khởi sắc với trên 20 thiền viện nguy nga ở khắp nơi.

Kiến trúc của chùa là trải dài trải rộng ôm ấp che chở, có tháp chuông tháp Quan Âm thì tháp chỉ cao bẩy tầng tòa sen, khác với kiến trúc cao thẳng mạnh mẽ vươn lên trời xanh của nhà thờ.

Chùa Vĩnh Nghiêm bề thế, uy nghiêm, các mái đều cong như chùa miền Bắc, có tháp bảy tầng Quán Thế Âm, bảo tháp đá Vĩnh Nghiêm và nhiều công trình phụ. Ở tầng trệt bên tay trái là nhà hàng cơm chay phục vụ khách thập phương đến viếng. Khung cảnh chùa đơn giản mà tinh tế, không quá mầu mè lòe loẹt theo hướng mê tín dị đoan. Trước cửa chùa, bên dưới là tượng Quan Âm mầu trắng, tầng trên là một pho tượng Phật trên đường đi tìm đạo.

Cuộc đời trần thế là đạo, là con đường mình đã và đang đi qua, vì thế nhân gian mới có câu “ăn ở cho phải đạo”. Con người trưởng thành ở thế gian khác nhau ở chỗ cái “danh”, “cọp chết để da, người ta chết để tiếng”, nhưng không phải ai hám danh mà cũng được nêu danh muôn đời. Muốn có Danh thì phải có Tâm, Đạo trong Tâm mình mà ra, Phật cũng từ Tâm mình mà ra, còn tất cả mọi thứ trên thế gian này đều là sắc sắc không không. Muốn hiểu được điều Phật dạy thật là khó vì con người tất cả đều bị Tham, Sân, Si làm cho mù quáng, mê muội. Trong đời sống của mỗi người, mình đuổi theo danh, đuổi theo tình, đuổi theo lợi mà không hề hay biết, cứ cho là mình đúng, con đường mình đi là đúng, cái lý trí của ma quỷ dẫn dắt bởi tham vọng. Tất cả những nghi thức, thói quen, phong tục đều chỉ là những nhắc nhở con người sống sao cho có chút Tâm, sống sao cho có chút phải đạo, bởi vì khi ta đã đi gần hết chặng đường đời mới thấy đời thật là ngắn ngủi, đúng là “cõi tạm” và những khó khăn đã vượt qua là những thử thách tôi luyện cái Tâm của mình. Lúc sinh ra đời tay trắng, lúc trở về lòng đất lại cũng trắng tay, vì thế nên cái gì mình “có” đều là mượn tạm của thế gian, của thiên giả địa. Có lời dạy rằng, 60 tuổi, qua một chu kỳ, thì nên « hỉ xả », mấy ai hiểu và thực hành được điều ấy.

Thường là một khi đã đưa cha mẹ mình vào lòng đất, con người mới chợt có ý thức rõ rệt về cuộc đời sinh, lão, bệnh, tử, cụ thể là qua những nhọc nhằn những hy sinh của cha mẹ để nuôi mình khôn lớn, ăn học thành tài, và cũng để thấy cái bất lực của những đứa con bất hiếu đã không giúp đỡ, lo lắng cho cha mẹ lúc còn sống, già nua cần được phụng dưỡng. Nước mắt chảy xuống, tre già khóc măng non là những tình cảnh thương tâm. Bởi vậy nên phải biết kính trọng và biết ơn những người đã hy sinh xương máu của chinh mình và những người đã hy sinh âm thầm, trong ngang trái, để cho người khác được sống trong thanh bình. Số phần ngắn ngủi của họ đã giúp đỡ cho cộng đồng, cho đất nước. Từ thuở dựng nước đến giờ biết bao nhiêu là anh linh đã giữ nước cho chúng ta, nếu chúng ta có niềm tin vào âm dương.

Người phương Tây thông thường vận dụng lý trí để phán xét tất cả mọi việc, cái gì cũng phải có lý, mà không xét cái tình cái tâm, vận dụng hai “hệ thống” tiền và quyền lực làm cơ bản để giải quyết tất cả mọi việc, họ chỉ biết “cương” không biết “nhu”, họ chỉ biết kiêu ngạo, giận dữ, hận thù theo lý trí không biết “nhẫn”, vì thế sống theo triết lý phương Đông khác nhiều với triết lý phương Tây và có nhiều điều mình hiểu họ mà họ không hiểu mình.

Hoàng tử Nguyễn Phúc Bảo Ngọc Georges Vinh San trước tượng Phật lên đường đi tìm đạo ở chùa Vĩnh Nghiêm, TP HCM – Photo MTT 2018

Nhân một dịp về thăm nhà của Hoàng tử Nguyễn Phúc Bảo Ngọc, con của Vua Duy Tân, tôi đưa ông đi thăm chùa Vĩnh Nghiêm, nhắc nhở lại nguồn gốc của chùa thuộc phái Bắc tông và chụp cho ông cái ảnh kỷ niệm. Cũng tại chùa Vĩnh Nghiêm tôi đi tìm bóng dáng của Thu Hương, người bạn gái thân thiết thuở xưa, nhưng chắc đã hết duyên nợ nên tìm mà không gặp. MTT

Mừng Xuân Kỷ Hợi 05.02.2019

3. février 2019
tags: ,

Tạp nhạp tiễn Ông Bà Táo

28. janvier 2019

Tạp nhạp tiễn Ông Bà Táo – ©Mathilde Tuyết Trần, France 2019

Xuân về. Hai chữ muôn thuở gây háo hức rộn ràng, dù tuổi đã gần đất xa trời. Ánh nắng xuân vừa đủ nóng đã lan tỏa từ sáu giờ sáng trên bầu trời không gió. Hôm nay là ngày cúng ông Táo, tiễn hai Táo ông và Táo bà về chầu trời để tâu với Thượng đế muôn chuyện ở thế gian. Nhiều người gìn giữ truyền thống thả cá chép đỏ trong ngày cúng ông Táo, ở Hà Nội các em bé đứng trên cầu Long Biên xin lại túi ni lông đựng cá chép, thật dễ thương.

Chợ trong hẻm đông nghịt người, chen chúc nhau trước hàng bán xôi chè, ai cũng hối, ai cũng muốn mau mau về sớm làm cơm. Hàng chè hôm nay nấu một nồi bánh trôi nước thiệt là bự, bên cạnh đó là nồi nước đường với gừng tươi và một bó lá dứa, một nồi nước dừa, rồi một nồi xôi vò, một nồi chè đậu, ba người bán không kịp hở tay. Mười ngàn một bịch chè, mười ngàn một bịch xôi. Hàng gà cũng thế, chặt gà, làm đồ lòng liên tục, một con gà ta khoảng 220.000 đồng. Chợ hôm nay xuất hiện thêm đồ vàng mã, nhang đèn. Các chị bán hoa rao ơi ới, hoa cúc vàng, mào gà đỏ rực và bông vạn thọ theo nhau chuyển từ người bán sang người mua. Tôi cũng mua hai chậu cúc vàng của môt anh chàng ngồi bán bên lề đường ngoài chợ, cái võng để ngủ đêm canh hoa còn đòng đưa treo giữa hai cột điện, có hoa tết nhà thêm ấm cúng.

Mua nhanh, bán nhanh…đó là đặc điểm của chợ Tết. Coi vậy mà chị bán nước ngọt còn than, năm nay bán chậm quá, công nhân, nhân viên được tiền thưởng Tết từ một đến hai tháng lương, nhưng tuần sau mới được nghỉ, đi làm đến chiều tối mới ra, thành ra họ đi chợ trong siêu thị hết, chợ mất khách. Năm nay coi bộ tình hình trong nước phấn khởi, đạt mức kế hoạch, tăng trưởng kinh tế đạt 7,08% nên không khi Tết rộn ràng, đằng nào thì cũng có người than. Mọi người đều chờ các chợ hoa Tết của thành phố mở cửa khai mạc.

Cơn sốt giải bóng đá châu Á vừa mới hạ nhiệt thì các cao thủ đá bóng lại hâm nóng lên bằng những tin giật gân trên báo chí như chàng x xuất hiện với bạn gái cực kỳ xinh đẹp, chàng y xuất hiện trong tiệm uốn tóc cho đàn ông, chàng z xây xong biệt thự ba tầng….không biết các cao thủ có được tư vấn về mức độ “com” (truyền thông) của mình không, khẻo bị ép phê (effet) ngược thì uổng cho một hình ảnh tích cực về cầu thủ bóng đá.

Hôm nay các trường học đóng cửa, học sinh bắt đầu được nghỉ Tết sau một ngày lễ tất niên rất ồn ào. Các trường học đều được trang bị bằng những hệ thống âm thanh có công suất cực kỳ mạnh, tuy chưa đến nỗi làm rung cửa kính, nhưng đủ để lọt qua tường nhà, các cửa nhà bắt hàng xóm chung quanh trường phải bị tra tấn bởi tiếng nhạc, tiếng hát, tiếng ồn trong suốt một ngày trời, suốt một đêm. Người Việt chưa có ý thức về ô nhiễm tiếng ồn, cho đến khi khám phá ra mình bị điếc tai, tim mệt.

Nhớ lại ngày xưa tôi đi học trước cửa trường học cũng có mấy hàng quà, lúc đó chúng tôi ăn vặt là me ngào bánh tráng, chuối chiên, khoai chiên, cà lem que là hết chuyện. Một đứa có tiền mua cái cà lem que cho bạn mút ké mấy lần là hết ngay. Trời thì nóng mà trẻ con thì khát nước, thèm ngọt, thấy que cà lem của bạn thì thèm nhỏ rãi ! Đứa nào không cho mút ké một cái là …nghỉ chơi !

Bây giờ trước cửa các trường học là một cái chợ ăn: nào là bò bía, bột chiên, trà sữa trân châu, mực nướng, xôi mặn, xôi ngọt, bánh mì thịt, bánh tráng nướng, thịt que, bún riêu, hủ tíu mì…vừa món cũ vừa món mới ôi thôi đủ thứ, chứng tỏ túi tiền học trò đã rủng rỉnh hơn trước rất nhiều và các em la cà lâu trước cửa trường học. Thời xưa tan học tôi vội vã về ngay sợ mẹ trông, trời nắng đi bộ lả cả người, về đến nhà mới được uống ly nước.

Học trò miền Nam làm biếng phát âm tiếng Việt, chỉ nói bằng giọng phát ra từ miệng nên nghe thường chỉ có một nửa thanh, chữ bị nuốt. Người nước ngoài nghe giọng miền Nam như là vịt kêu quạc quạc quạc…Bởi vậy, mới đây lúc nghe nghệ sĩ Minh Vương đã 70 tuổi xuống sáu câu vọng cổ tôi nghe sao mà nó đã cái lỗ tai, giọng của Minh Vương sáng, chuẩn, phát ra từ lồng ngực, từ bụng, nghe âm nào sắc, rõ âm đó, lại dịu dàng ấm áp. Những cô biên tập viên truyền hình như Hoài Anh nói giọng miền Nam rất ngọt ngào và êm ái, duyên dáng, thật đáng noi theo, bắt chước theo. Ngược lại nhiều mỹ nữ chỉ lo sao “tắm” cho trắng da, vòng 1 vòng 3 căng phồng mà không lo trau dồi giọng nói của mình, mở miệng ra là thiên hạ giật mình vì cái giọng nói đớt đớt chõi tai như vịt kêu, mất hết duyên.

Thời thượng, đẳng cấp, thượng lưu, thanh lịch, thăng hoa, tỏa sáng, vượt trội, tăng trưởng…” là những từ ngữ sáng giá hiện tại. Nhưng có nhiều từ khiến cho tôi băn khoăn tự hỏi nguồn gốc của nó, thí dụ như “ cái này là din đó chị”, “tại em bị chét đó chị”, “ăn mì lớp mi”, « trù hơ bồ » , « an bê li bê »… Trời đất ơi, nói như vậy làm sao tôi hiểu được? Té ra din là từ chữ “original”, còn chét là từ chữ “stress” mà ra,  »lớp mi” là love me, « trù hơ bồ » là true herbal, « an bê li bê » là Alpenliebe…. Ngay cả đến cô đọc quảng cáo cho phim chiếu trên truyền hình cũng vậy, bam bu é guây, đã đành tiếng Việt mình là tiếng độc âm nhưng phát âm tiếng nước ngoài thì còn có những âm phụ phải tôn trọng, “air” mà bị biến thành độc âm “é” ! Phát âm sai như thế riết rồi thành quen. Lại còn cái chữ cà phê viết đủ thứ kiểu: caffee, cà fê, ca fè, cofee…Ôi chao, rồi có một giọng nam quảng cáo trên truyền hình khiến cho chồng tôi phải hỏi ông này quảng cáo sữa mà sao nói giọng nghe như là tuyên chiến với ai, rất sắc, rất độc, nói như nghiến răng nghiến lợi mà chì chiết. Vậy mà được khán thính giả ưa.

Tình yêu là gì thế nhỉ ? Làm sao cắt nghĩa được tình yêu! Có nghĩa gì đâu, một buổi chiều Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt, Bằng mây nhè nhẹ, gió hiu hiu…” nhà thơ Xuân Diệu đã hiểu tình yêu như thế cũng như tôi cho đến mùa xuân này còn bâng khuâng tự hỏi.

Tình yêu như hàng vạn tia nắng ấm mùa xuân, có hàng vạn cách cắt nghĩa, giải nghĩa, tùy theo góc độ của người ngắm nó. Khi nhạc sĩ Michel Legrand qua đởi hôm thứ sáu 25.01. vừa qua thọ 86 tuổi, bà Macha Meril, diễn viên , 78 tuổi, vợ ông, đã thổ lộ “ Cuộc kết hôn của chúng tôi là một kết hôn tình yêu. Tình yêu này, đúng nghĩa của nó, không làm lợi cho một mục đích nào đó. Tình yêu đó không liên kết với mục đích yêu cầu có những đứa con, để xây dựng một gia đình, để làm vửa lòng cha mẹ, để đạt được một nấc thang xã hội, vân vân …Tất cả những điều đó, chúng tôi đã có rồi ”. Ai bảo là tình già, tình muộn không thơ mộng, đẹp đẽ và cao thượng, vô vụ lợi.

Đấy, tôi bẻn mép mét với Táo Ông Táo Bà…, các bạn tha cho nhé. MTT

Đi chợ

13. janvier 2019

Đi chợ – ©Mathilde Tuyet Tran, France 2019

Tôi thích đi chợ, dù đôi khi rất vất vả để từ chối, để tránh những lời mờii chào của bà con bán hàng. Câu chào hỏi đầu tiên thường là “ Cô kiếm chi cô, em chỉ cho ?” Câu này ý nhị hơn là hỏi thẳng “Cô mua gì cô, em bán cho ?” dễ gặp được cái lắc đầu. Mà hễ đã mở miệng ra hỏi là “dính” rồi. Người bán hàng ở chợ đã lâu năm, gặp nhiều khách, tất biết tất cả bài bản tâm lý để chiêu dụ khách hàng. Chồng tôi cười ngất khi tôi xách về một lúc một đống vải may quần, mười mấy khúc vải đủ màu. Thảo nào thấy đi lâu quá, em mặc làm sao cho hết, còn một đống quần nữa chưa mặc trong tủ.

Lúc ra chợ, tôi chỉ muốn mua một chiếc quần đen ! Có mỗi một cái quần đen ưng ý tôi mặc đã hơn mười năm rồi, bây giờ định đem làm mẫu để may cái thứ hai. Bà bán vải, chị kiếm quần đen hả, em có vải đẹp, không nhăn, giặt không cần ủi, lại vừa mỏng, có chút thun, đứng lên ngồi xuống rất dễ chịu, rất đứng quần, chị mua đi, em bán rẻ cho, bảo đảm, nè chị ngồi xuống ghế đi, để em cắt vải. Hai quần nhen. Để mai mốt chị kiếm thì hết vải này rồi, không có nữa.

Thế là một quần thành ra hai quần. Tiền là của tôi, mà quyết định mua hai quần là của chị, thế mới hay. Mật ngọt chết ruồi. Và cứ như thế chị chiêu dụ tôi mua thêm quần trắng, mặc không thấy đồ lót bên trong, ai không có cái quần đen, quần trắng, đây mầu xanh cổ vịt, mầu này dễ mặc, mặc với áo trắng là sang nhứt, nè mầu gạch cua nè, chị có áo đen không, mặc với mầu này hết xẩy, màu be, mầu này nhã nhặn lắm chị, hợp với tuổi chị, chị mặc với nhiều áo mầu khác nhau cũng được, màu xám, trời ơi mầu này sang lắm lận, áo trắng hay áo đen được hết, còn mầu hồng già này hợp với nước da trắng của chị….Lúc tôi đem cái đống vải tới nhà chị bạn thợ may, chị cũng cười ngất, nhưng an ủi tôi rằng mầu nào cũng rất đẹp, mua một lần là mặc tới hết đời luôn ! Tôi cũng nghĩ rằng chị bán vải chỉ bán được một lần cho tôi rồi thôi, bao nhiêu đây quần thì tôi mặc đến cuối đời !

Chị bán vải là một thí dụ mà tôi không quên, cũng như một vài người bán buôn khác ở chợ rất nghề nghiệp biết cách “coi” khách hàng để “nặn” cho ra tiền. Tôi biết mánh của họ…vì tôi cũng là con nhà bán buôn, lại còn thích thú vì gặp được những người biết cách bán hàng như thế. Vui vẻ, niềm nở với khách để đem lợi về cho mình, đâu phải ai cũng hiểu và thực hiện được việc đó.

Có một lần, tôi trả giá, trước khi ra chợ ai cũng dặn, đi chợ phải trả giá, bắt đầu bằng ¼, lên tới một nửa, khoảng 2/3 là mua được, không thì mua hớ, mua mắc dại dột, thì bà bán hàng nổi giận, tôi không bán đâu, đi chỗ khác đi ! Ơ kìa, bán hàng mà lại đuổi khách đi ! Có lẽ bà ngó mặt tui, tưởng là khách xộp bên Tây về. Thì thôi, tôi đi luôn, không trở lại bao giờ cái chợ ấy.

Giá một trái thơm (dứa) tôi mua thì rất là tùy hỉ, bữa thì bán mười lăm ngàn, bữa thì hai chục, bữa thì ba chục, có hôm bà hàng lấy tôi tới bốn chục. Cam cũng vậy, bữa thì hai chục một kí, bữa thì bốn chục, bữa thì chỉ có mười ngàn đồng một kí, khiến cho tôi tự hỏi giá vốn của họ là bao nhiêu. Công thức bán buôn đơn giản là mua một bán ba, vốn là một đồng thì phải bán ít nhất là ba đồng mới có lợi. Công thức mua một bán hai trong thời buổi chi phí chuyên chở ngày càng nhiều tốn kém thì không đủ để kiếm lời, kinh doanh theo kiểu lấy công (của chính mình) làm lời, đó là không tính thêm chi phí của nhân công làm thuê. Tôm to nhất chợ, một kí chỉ được 18 con, giá cũng thay đổi tùy hàng từ 360 ngàn đến 260 ngàn đồng, chênh lệch 100.000 đồng ! Một túi nhỏ tỏi bằm có mười ngàn đồng tôi ăn cả tháng không hết. Một hôm, tôi vui miệng kể cho ông taxi nghe chuyện giá cả ở chợ, ông ta cũng cười, khen tôi là “thảo” vì tôi biết là quá giá nhưng vẫn mua để ủng hộ bà con.

Nhưng sau cả tháng đi chợ tự do, tôi phải lánh vào….siêu thị, giá cả ổn định hơn, bù lại thì không có người bán hàng “giao lưu” với tôi nữa, vô siêu thị thì chỉ việc chọn đồ bỏ vô giỏ rồi ra két tính tiền, đỡ tốn kém hơn, buồn hơn, đi chợ mà chắng nói chuyện với ai một tiếng nào. Buồn như đi siêu thị ở bên Pháp vậy.

Đi chợ trong hẻm cũng rất vui, cái hẻm bề ngang hẹp nên người bán ngồi thành hai dãy, hàng nọ kế hàng kia lộn xộn, hàng thịt heo bên cạnh hàng bánh cuốn, hàng vàng mã bên cạnh hàng xôi chè….tôi đi một lượt rồi vòng lại trở ra đường cái là hai tay xách nặng trĩu, mua đủ thứ. Chợ trong hẻm mà nửa con vịt là hai trăm hai chục ngàn, hai miếng thịt cốt lết heo là 30 ngàn, bít tết bò giá là 380 ngàn một kí, con gà ta 180 ngàn, chỉ có rau cỏ củ quả, gạo, bún, trái cây, bánh mì, các loại bánh, đặc biệt là cá, tôm là rẻ hơn châu Âu.

Điều làm cho tôi ngạc nhiên là giá cà phê bán ở Việt Nam lại đắt ít nhất là gấp đôi so với giá bán trung bình ở châu Âu. Cà phê chồn (thật) giá đến cả mười triệu đồng một kí, loại rẻ tiền thì cà phê pha lẫn với bắp (ngô), đậu và hương liệu tổng hợp (tức là hóa chất).

Chồng tôi nói chuyện ăn uống thì bao giờ cũng vui vẻ, bảo là sắp chết đến nơi mà em còn hà tiện tiền ăn uống, ăn thì có được bao nhiêu đâu là đã no. Thật vậy, mai mốt được lên ngồi trên bàn thờ là có diễm phúc lắm, còn có kẻ thờ phượng mình, lúc ấy thì chỉ còn có hưởng hương hưởng hoa các mâm cỗ cúng như các cụ.

Ngoài Bắc, nổi tiếng thơ mộng và đi vào hình ảnh văn thơ hội họa là những gánh hàng hoa quanh hồ Gươm, hoa để trong thúng mây đèo đằng sau xe đạp, hoa của người cầm trên tay đi rảo khắp 36 phố phường và những gánh, những thúng của những phụ nữ bán quà rong.

Trong miền Nam, người ta tận dụng xe hai bánh và các loại xe thùng làm phương tiện để buôn bán. Tôi thích thú ngắm nhìn sự sáng tạo của người dân để mưu sinh mỗi ngày với những chiếc xe thùng, không biết là ở đâu, xuất hiện từ sáng đến chiều trong các quận nội thành của thành phố, trừ ở quận 1 và quận 3. Từ người bán kẹo, bán súp cua, bán bột chiên, bán chè cho đến những xe hủ tíu mì truyền thống, xe bánh mì, xe bún riêu…cho đến anh bán đĩa nhạc chép lậu…với những phương tiện di động của họ, mỗi người một xe mỗi người một kiểu, làm sống động vỉa hè, họp thành cái chợ chồm hổm, bỗng chốc tan, bỗng chốc họp.

Người giầu có sang trọng thì ăn uống trong những căn phòng riêng có máy lạnh của những nhà hàng tên tuổi, người bình dân thì ngồi vỉa hè ăn uống vui tươi, vô tư, nhộn nhịp, có gió trời, có mưa hắt, tôi vẫn thích ngồi vỉa hè lê la ngắm ông đi qua bà đi lại, để cảm nhận đời sống quanh tôi vẫn bình thản trôi theo dòng thời gian, “không có mợ chợ vẫn đông”. MTT

Photo:MTT 2019

Photo: MTT 2019

Photo; MTT 2019

Photo: MTT 2019

Photo: MTT 2019